Ustawienia
Menu

Leczona okolica

Wybierz leczoną okolicę na sylwetce lub na kartach poniżej. Otrzymasz krótkie podsumowanie oraz link do osobnej strony wybranej okolicy.

OKOLICA NAPROMIENIANIA

Wybierz obszar na sylwetce

Inna okolica / zalecenia ogólne
ZALECENIA DLA WYBRANEJ OKOLICY

Inna okolica / zalecenia ogólne

Podstawowe zasady pielęgnacji, żywienia i bezpieczeństwa podczas radioterapii.

Wybrana ścieżka
Zalecenie ogólne

Przed każdą sesją

  • Stosuj dokładnie instrukcję dotyczącą jedzenia, picia, leków, pęcherza i jelit.
  • Nie ścieraj znaczników na skórze i nie poprawiaj ich samodzielnie.
  • Przychodź w podobnym stanie przygotowania.

Skóra

  • Myj letnią wodą i łagodnym bezzapachowym środkiem bez zwykłego mydła; osuszaj bez pocierania.
  • Od pierwszego dnia nakładaj cienką warstwę bezzapachowego kremu nawilżającego i natłuszczającego 2-3 razy dziennie.
  • Unikaj tarcia, plastrów, perfum, alkoholu, peelingów, talku, lodu, termoforu, sauny i solarium.

Jedzenie i płyny

  • Jedz 5-6 mniejszych posiłków i dodawaj źródło białka do każdego z nich.
  • Waż się 1-2 razy w tygodniu i wcześnie zgłaszaj spadek masy.
  • Nie rozpoczynaj głodówki, diety ketogenicznej ani wysokich dawek suplementów bez uzgodnienia.

Objawy zależne od okolicy

  • Mokra lub otwarta skóra, pęcherze, ropna wydzielina, samoistne krwawienie lub czarna albo szara tkanka wymagają oceny.
  • Telefony i zasady pilnej pomocy znajdziesz w części „Pilne objawy”.
OUN / mózg
ZALECENIA DLA WYBRANEJ OKOLICY

OUN / mózg

Maska, leki przeciwobrzękowe i przeciwpadaczkowe, nudności, steroidy oraz skóra głowy.

Wybrana ścieżka
Zalecenie ogólne

Najważniejsze

Maska termoplastyczna stabilizuje pozycję, ale nie blokuje oddychania. Leki przeciwobrzękowe, przeciwpadaczkowe i przeciwwymiotne przyjmuj dokładnie według rozpiski - nie zmieniaj dawek samodzielnie.

Nudności i apetyt

  • Jedz małe porcje co 2-3 godziny; wybieraj potrawy chłodne lub letnie i o słabym zapachu.
  • W każdym posiłku uwzględnij białko.
  • Przy hiperglikemii po steroidach zespół może dobrać preparat odżywczy o niższym indeksie glikemicznym.

Steroidy

  • Jedz o regularnych porach, ogranicz słodzone napoje i duże porcje słodyczy.
  • Nie dosalaj automatycznie potraw.
  • Kontroluj glikemię, jeśli tak zalecono. Nie stosuj rutynowo głodówki ani diety ketogenicznej.

Skóra głowy

  • Myj letnią wodą i łagodnym, bezzapachowym szamponem; osuszaj bez pocierania.
  • Nie farbuj ani nie rozjaśniaj włosów; unikaj gorącego nawiewu suszarki.
  • Emolient stosuj cienko tylko na nieuszkodzoną skórę, jeśli zespół nie zaleci inaczej.

Objawy zależne od okolicy

  • Narastający ból głowy, nowe wymioty, dezorientacja lub nadmierna senność wymagają oceny.
  • Pierwszy lub przedłużający się napad drgawkowy, utrata przytomności, nagłe osłabienie kończyny albo zaburzenia mowy wymagają natychmiastowej pomocy; nowe zaburzenia widzenia zgłoś zespołowi tego samego dnia — postępuj według części „Pilne objawy”.
Głowa i szyja
ZALECENIA DLA WYBRANEJ OKOLICY

Głowa i szyja

Stomatolog, jama ustna, śluzówka, suchość, połykanie, żywienie i ochrona kości szczęk.

Wybrana ścieżka
Zalecenie ogólne

Przed pierwszą frakcją

  • Umów ocenę stomatologiczną możliwie wcześnie; stomatolog powinien znać obszar i datę radioterapii.
  • Jeśli ekstrakcja jest konieczna, idealnie pozostawia się 14-21 dni na gojenie, ale nie opóźnia się pilnej radioterapii wyłącznie dla idealnego odstępu.
  • Ustal plan fluoryzacji; przy istotnej dawce często stosuje się pastę 5000 ppm lub nakładki.

Codzienna higiena

  • Myj zęby rano i wieczorem przez 2-3 minuty miękką szczoteczką; przy pieczeniu wybierz pastę bez SLS.
  • Po posiłkach delikatnie płucz usta; protezy wyjmuj na noc i nie zakładaj na owrzodzenia.
  • Nie odstawiaj całkowicie szczotkowania z powodu bólu - zmień szczoteczkę/pastę i zgłoś problem.

Płukanka i suchość

Płukanka: 1/4 łyżeczki sody + 1/8 łyżeczki soli w 240-250 ml letniej, przegotowanej wody. Płucz 30 sekund i wypluj 4-6 razy dziennie; przygotuj świeżą porcję codziennie.

Popijaj wodę, używaj nawilżacza i preparatu zastępującego ślinę. Unikaj alkoholu, wody utlenionej, bardzo kwaśnych i intensywnie miętowych preparatów.

Żywienie i połykanie

  • Cel orientacyjny: co najmniej 30 kcal/kg/dobę i 1,2-1,5 g białka/kg/dobę - indywidualnie dostosowany.
  • Jedz 5-7 małych, miękkich i wilgotnych posiłków; wzbogacaj małą porcję tłuszczem lub białkiem.
  • Nie zmieniaj konsystencji płynów „na próbę”. Kaszel lub duszność przy piciu wymagają oceny połykania.

Jak stosować preparaty

Przykłady z polskich aptek — nie obowiązkowa lista zakupów. OTC oznacza lek bez recepty, Rp — lek na receptę. Wyrób medyczny i żywność medyczna dostępne bez recepty nie są lekami OTC. Dostępność może się zmieniać; najpierw wybiera się rodzaj postępowania, a konkretny preparat zgodnie z zaleceniem stomatologa i zespołu.

Preparat i zastosowanieSposób stosowania
OTC — Tantum Verde 1,5 mg/ml
Benzydamina do płukania jamy ustnej i gardła.
Według polskiej ChPL: około 15 ml roztworu stężonego lub rozcieńczonego niewielką ilością wody; płucz 20–30 sekund i wypluj 2–3 razy na dobę. Stosuj to dawkowanie; nie zwiększaj dawki samodzielnie.
Bez recepty — wyrób medyczny: FOMUKAL
Suchość jamy ustnej oraz wspomaganie zapobiegania i leczenia zapalenia śluzówki po radioterapii lub chemioterapii.
Wymieszaj 15 ml roztworu A z 15 ml roztworu B i użyj od razu. Płucz przez minutę połową roztworu i wypluj; powtórz drugą połową. Stosuj 4–10 razy na dobę, co najmniej 15 minut po jedzeniu lub piciu. Nie połykaj. Po otwarciu używaj maksymalnie 15 dni.
OTC — SEPTOSAN fix
Tradycyjny lek do stanów zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i gardła oraz zapalenia dziąseł.
Jedną saszetkę zalej 100–120 ml wrzącej wody i naparzaj pod przykryciem około 15 minut. Świeżym naparem płucz jamę ustną i gardło 1–5 razy na dobę, następnie wypluj. Nie stosuj dłużej niż tydzień.
OTC — elmex DURAPHAT 5000
Pasta 5000 ppm fluoru do profilaktyki próchnicy u osób powyżej 16 lat z dużym ryzykiem próchnicy; nie jest zwykłą pastą dla każdego pacjenta.
Nałóż około 2 cm pasty. Myj zęby pionowymi ruchami od dziąseł do końca zębów 3 razy dziennie po posiłkach przez około 3 minuty. Wypluj nadmiar i nie połykaj; stosuj zgodnie z planem stomatologicznym.
Mój protokół
Rp — nystatyna 100 000 j.m./ml
W moim protokole nystatyna jest rutynowo stosowana profilaktycznie u wszystkich pacjentów napromienianych z powodu nowotworów głowy i szyi. Nie jest to zalecenie uniwersalne dla innych ośrodków.
Wyłącznie zgodnie z receptą i moim protokołem: 1 ml 4 razy na dobę. Zawiesinę trzymaj w ustach możliwie długo, a następnie połknij.

Objawy zależne od tej okolicy

Ból uniemożliwiający jedzenie lub sen, kaszel przy piciu i narastające ograniczenie otwierania ust wymagają oceny. Telefony i zasady pilnej pomocy znajdziesz w części „Pilne objawy”.

Hematologia / TBI / duże pola
ZALECENIA DLA WYBRANEJ OKOLICY

Hematologia / TBI / duże pola

Badania krwi, zakażenia, skóra, jama ustna, żywienie i bezpieczeństwo przy immunosupresji.

Wybrana ścieżka
Zalecenie ogólne

Badania, zakażenia i leki

  • Wykonuj morfologię i inne badania w terminach zapisanych przez zespół.
  • Mierz temperaturę przy dreszczach, osłabieniu lub uczuciu rozbicia.
  • Nie rozpoczynaj samodzielnie antybiotyku, leku przeciwgrzybiczego, probiotyku ani suplementu.
  • Przy głębokiej neutropenii, ciężkiej immunosupresji lub cewniku przypadkowe probiotyki mogą być niewłaściwe.

Skóra i jama ustna

  • Myj skórę w polu letnią wodą i łagodnym środkiem; nawilżaj cienką warstwą bezzapachowego kremu nawilżającego i natłuszczającego.
  • Używaj miękkiej szczoteczki, pasty z fluorem i łagodnej płukanki soli/sody; unikaj alkoholu i wody utlenionej.
  • Mokra, otwarta, krwawiąca lub ropna skóra i bolesne owrzodzenia wymagają oceny.

Jedzenie i nawodnienie

  • Jedz 5-6 mniejszych posiłków z białkiem; wzbogacaj małe porcje, gdy apetyt spada.
  • Waż się od pierwszego tygodnia i wcześnie zgłaszaj spadek masy.
  • Jeśli długotrwale zjadasz mniej niż połowę potrzeb, zespół powinien wcześnie rozważyć żywienie medyczne.

Objawy zależne od leczenia

  • Nowe wybroczyny, krwawienie, bolesne owrzodzenia jamy ustnej albo ropna rana wymagają pilnej oceny — zgłoś je zespołowi tego samego dnia.
  • Próg gorączki i drogi kontaktu są podane raz w schemacie Pilne objawy.
Pierś i klatka piersiowa
ZALECENIA DLA WYBRANEJ OKOLICY

Pierś i klatka piersiowa

Pierś, ściana klatki, płuca i śródpiersie: pozycja, skóra, przełyk, żywienie i objawy alarmowe.

Wybrana ścieżka
Zalecenie ogólne

Planowanie

Możesz być ułożony z rękami nad głową; czasem stosuje się materac próżniowy lub kontrolę oddechu. Przy napromienianiu lewej piersi może być potrzebne wstrzymanie oddechu.

Skóra piersi i ściany klatki

  • Myj letnią wodą i łagodnym bezzapachowym środkiem bez zwykłego mydła; nakładaj cienką warstwę bezzapachowego kremu nawilżającego i natłuszczającego 2-3 razy dziennie.
  • Wybierz miękki biustonosz bez fiszbin lub luźny top; ogranicz tarcie pod piersią i w pachach.
  • Dezodorant jest dozwolony na nieuszkodzoną skórę, jeśli nie szczypie; wybierz wersję bezzapachową i bez alkoholu.
  • Nie używaj pudru, mąki ziemniaczanej, plastrów, peelingów, perfum, lodu ani termoforu.

Gdy boli przy połykaniu

  • Jedz 5-6 małych posiłków, gładkich, miękkich i wilgotnych.
  • Jedz powoli, małymi kęsami; pozostań pionowo 30-60 minut po posiłku.
  • Przy bólu ogranicz potrawy kwaśne, ostre, bardzo gorące, suche i twarde oraz alkohol i napoje gazowane.
  • Kaszel lub krztuszenie po płynach wymagają pilnej oceny połykania.

Objawy zależne od tej okolicy

Ból przełyku utrudniający jedzenie, nowa lub narastająca duszność, krwioplucie albo silny ból w klatce wymagają oceny — zgłoś je zespołowi tego samego dnia. Telefony i zasady pilnej pomocy znajdziesz w części „Pilne objawy”.

Brzuch i miednica — inne okolice

Brzuch i miednica — inne okolice

Zalecenia dotyczą m.in. odbytnicy i narządów ginekologicznych. Prostata i rak pęcherza mają osobne instrukcje.

Zalecenie ogólne

Przygotowanie do sesji

Przygotuj pęcherz i jelita zgodnie z pisemną instrukcją zespołu. Nie stosuj samodzielnie instrukcji dla prostaty ani raka pęcherza.

Jedzenie i nawodnienie

Jedz regularnie i pij zgodnie z zaleceniami. Jeśli pojawi się biegunka, zgłoś ją zespołowi i skorzystaj z zaleceń żywieniowych na stronie tej okolicy.

Higiena i samopoczucie

Delikatnie myj skórę i osuszaj bez tarcia. Zgłaszaj ból, podrażnienie skóry oraz zmiany w oddawaniu moczu i stolca.

Objawy zależne od tej okolicy

Co najmniej cztery wodniste stolce ponad zwykły rytm, krew w stolcu, silny ból brzucha albo niemożność oddania moczu wymagają pilnej oceny — zgłoś je zespołowi tego samego dnia. Telefony i zasady pilnej pomocy znajdziesz w części „Pilne objawy”.

Prostata

Prostata

Mój protokół

Pęcherz wypełniony

Do tomografii do planowania radioterapii i każdej sesji przygotuj komfortowo wypełniony pęcherz. Powtarzaj ustalony z personelem sposób przygotowania.

Odbytnica możliwie pusta

Zadbaj o regularne wypróżnienia. Nie stosuj samodzielnie lewatyw ani leków przeczyszczających. Pełna instrukcja opisuje przygotowanie, dietę i postępowanie przy gazach.

W trakcie leczenia

Zgłaszaj pieczenie przy oddawaniu moczu, częstsze wypróżnienia, biegunkę i ból. Zalecenia dotyczące jedzenia, higieny i opieki po leczeniu znajdziesz na stronie prostaty.

Nie możesz oddać moczu lub masz inny niepokojący objaw? Sprawdź Pilne objawy.

Rak pęcherza

Rak pęcherza

Mój protokół

Pęcherz całkowicie pusty

Oddaj mocz bezpośrednio przed tomografią do planowania radioterapii i przed każdą sesją napromieniania.

Nie przygotowuj się jak do leczenia prostaty

Nie wypijaj dużej porcji wody po to, by wypełnić pęcherz przed sesją. Poza tym pij zgodnie z zaleceniami zespołu.

Jedzenie, higiena i objawy

Na stronie raka pęcherza znajdziesz pełną instrukcję przygotowania, dietę i postępowanie przy dolegliwościach jelitowych oraz moczowych.

Nie możesz oddać moczu lub masz inny niepokojący objaw? Sprawdź Pilne objawy.