Radioterapia prostaty: przygotowanie, dieta i objawy

Dlaczego przygotowanie pęcherza i odbytnicy jest ważne

• Prostata leży między pęcherzem a odbytnicą. Wypełniony pęcherz odsuwa jelita od obszaru napromieniania. Stolec i gazy w odbytnicy mogą przesuwać prostatę i utrudniać odtworzenie warunków z CT do planowania radioterapii.
• Plan leczenia powstaje na podstawie tego CT. Dlatego przed CT i każdą sesją dąż do podobnego wypełnienia pęcherza i możliwie pustej odbytnicy, stosując schemat poniżej.
• Jeśli odbytnica jest pełna albo pęcherz zbyt pusty, personel może poprosić o skorzystanie z toalety, oddanie gazów lub dopicie wody, ponownie wykonać obrazowanie albo przesunąć termin badania lub napromieniania.

Dieta ograniczająca wzdęcia: od tygodnia przed CT do ostatniej sesji

• Zacznij tydzień przed CT do planowania, czyli zwykle zaraz po wizycie kwalifikacyjnej, i stosuj dietę do ostatniej sesji. Ma ona zmniejszyć ilość gazów w jelitach i ułatwić powtarzalne leczenie. Nie jest dietą przeciwnowotworową i nie wymaga głodówki.
• Wybieraj: jasne lub mieszane pieczywo bez całych ziaren, płatki owsiane, ryż, drobne kasze, makaron, ziemniaki, gotowane warzywa (np. marchew, cukinię, dynię), pieczone lub gotowane owoce bez skórki, dojrzałe banany, jajka, drób, chude mięso, ryby i dobrze tolerowany nabiał.
• Ogranicz produkty, które nasilają u Ciebie wzdęcia, zwłaszcza: napoje gazowane, piwo i inny alkohol, strączki, kapustę, kalafior, brokuły, cebulę, czosnek, por, paprykę, duże porcje surowych warzyw, pieczywo z całymi ziarnami, otręby, orzechy, śliwki, gruszki, suszone owoce oraz słodycze i gumy do żucia z sorbitolem lub ksylitolem.
• Nie ograniczaj na zapas produktów, które nie powodują u Ciebie gazów, biegunki ani zaparcia. Celem jest regularność, a nie jak najuboższa dieta.
• Jedz regularnie, powoli i dokładnie przeżuwaj. Pij około 1,5–2 litrów płynów na dobę, głównie niegazowanej wody, o ile lekarz nie zalecił ograniczenia płynów. Codziennie spaceruj.
• Próbuj wypróżniać się codziennie rano o stałej porze, najlepiej po śniadaniu. Nie wstrzymuj potrzeby oddania stolca.
• Zgłoś zespołowi uporczywe zaparcie, mniej niż dwa wypróżnienia w tygodniu, ból przy oddawaniu stolca, krew w stolcu albo narastający ból brzucha.

Co kupić w aptece przed CT (bez recepty)

• Mikrowlewka z sorbitolem i cytrynianem sodu, np. Microlax (tubka 5 ml) — dla każdego, kto nie ma przeciwwskazań wymienionych w następnej karcie. Za każdym razem podaj doodbytniczo całą zawartość jednej tubki, zgodnie z ulotką i bez użycia siły; wyjmując aplikator, cały czas ściskaj tubkę. Nie stosuj więcej niż jednej tubki na dobę. Wypróżnienie następuje zwykle po 5–20 minutach. Jeśli nie nastąpi, nie powtarzaj dawki, tylko powiedz o tym personelowi. Opakowanie 4 tubek wystarczy na przygotowanie do CT: zużyjesz po jednej tubce rano przez 2 dni przed CT i jedną w dniu CT przed wyjazdem do szpitala. Na sesje kup kolejne według schematu w karcie „W dniu CT i każdej sesji”.
• Forlax 10 g (makrogol 4000, bez elektrolitów) — przy zaparciu, czyli twardym stolcu, trudnym wypróżnianiu lub uciążliwie rzadkich wypróżnieniach (jeśli nie masz przeciwwskazań wymienionych w następnej karcie). Zacznij tydzień przed CT od 1 saszetki rano. Każdą saszetkę rozpuść w co najmniej 50 ml wody; lek działa po 24–48 godzinach. Jeśli po 3 dniach zaparcie się utrzymuje, przyjmuj 2 saszetki rano; nie przekraczaj 2 saszetek na dobę. Inne preparaty makrogolu mają inną dawkę w saszetce (np. 5 g), dodatek sodu i potasu lub wymagają więcej wody — nie zamieniaj ich bez uzgodnienia z farmaceutą. Celem jest miękki stolec bez silnego parcia — sam brak codziennego wypróżnienia nie wymaga zwiększenia dawki. Przy luźnych stolcach odstaw. Podczas radioterapii stosuj, dopóki jest potrzebny. Makrogol może zmniejszać wchłanianie innych leków doustnych, dlatego przyjmuj je co najmniej 2 godziny przed Forlaxem lub po nim. Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (np. warfarynę, acenokumarol), digoksynę, leki przeciwpadaczkowe lub leki hamujące odporność, przed rozpoczęciem Forlaxu ustal z lekarzem lub farmaceutą sposób łączenia leków i potrzebę dodatkowej kontroli. Nie odstawiaj żadnego leku samodzielnie.
• Espumisan 40 mg, kapsułki (symetykon) — tylko przy wzdęciach: po 2 kapsułki (80 mg) 3–4 razy na dobę przy posiłkach; jedną z tych dawek możesz przyjąć przed snem. Nie przekraczaj 8 kapsułek na dobę.

Kiedy nie stosować tych preparatów

• Nie stosuj mikrowlewki ani makrogolu przy uczuleniu na ich składniki, niedrożności, zwężeniu lub perforacji jelit (albo ich podejrzeniu) ani przy bólu brzucha o nieustalonej przyczynie — najpierw skontaktuj się z lekarzem.
• Jeśli przyjmujesz polistyrenosulfonian sodu lub wapnia (lek obniżający potas, np. Resonium, Sorbisterit — doustnie lub doodbytniczo), nie stosuj Microlaxu i skontaktuj się z zespołem.
• Nie rozpoczynaj samodzielnie mikrowlewki ani makrogolu i najpierw zapytaj zespół, jeśli masz chorobę zapalną jelit (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego, chorobę Leśniowskiego-Crohna), przebytą niedrożność jelit, ciężką chorobę nerek lub serca, zalecone ograniczenie płynów, bolesne lub obrzęknięte hemoroidy, szczelinę odbytu albo krwawienie z odbytu. Jeśli z powodu trudności z połykaniem zagęszczasz płyny, przed zastosowaniem Forlaxu zapytaj zespół — lek może rozrzedzać płyny zagęszczone skrobią. Zespół ustali, które elementy przygotowania są dla Ciebie odpowiednie.
• Nie zastępuj mikrowlewki lewatywą fosforanową, niezależnie od objętości opakowania (np. Enema, Rectanal Enema). Do przygotowania jelit nie rozpoczynaj laktulozy (np. Duphalac), bo może nasilać gazy. Senes, bisakodyl, leki przeciwbiegunkowe i probiotyki stosuj tylko po uzgodnieniu z zespołem. Leków przepisanych wcześniej nie odstawiaj samodzielnie.

W dniu CT i każdej sesji

1. Rano, najlepiej po lekkim śniadaniu, spróbuj wypróżnić się w domu. Nie przyj na siłę ani nie siedź długo na sedesie; jeśli nie możesz oddać stolca, wstań.
2. W dni ze schematu poniżej przed wyjazdem do szpitala zastosuj w domu mikrowlewkę (nawet jeśli wcześniej oddałeś stolec), poczekaj na wypróżnienie (zwykle 5–20 minut) i dopiero potem wyjdź. Jeśli mikrowlewka nie zadziała, nie powtarzaj dawki; powiadom personel po przyjeździe, zanim rozpoczniesz przygotowanie pęcherza. Jeśli zespół zaleci podanie mikrowlewki w szpitalu, ustal z nim godzinę przyjazdu. Mikrowlewkę stosuj:
   • przed CT do planowania: rano przez 2 dni przed CT oraz w dniu CT przed wyjazdem;
   • przy leczeniu trwającym do 5 sesji: w dniu każdej sesji przed wyjazdem;
   • przy dłuższym leczeniu: w dniu każdej sesji przez pierwsze 2 tygodnie, a później tylko na zalecenie zespołu.

   Po CT nie stosuj mikrowlewki aż do dnia pierwszej sesji. Podczas radioterapii stosuj ją tylko w dniach i przez okres wskazany powyżej; nie stosuj jej w dni bez napromieniania. Przy biegunce, krwawieniu z odbytu albo nowym bólu lub pieczeniu odbytu nie stosuj jej i skontaktuj się z zespołem przed kolejną dawką.

3. Przyjedź wcześniej i zabierz co najmniej dwie butelki niegazowanej wody po 700 ml; druga butelka jest zapasem. Około godzinę przed terminem opróżnij pęcherz.
4. Gdy personel poprosi, wypij jedną butelkę: 700 ml niegazowanej wody. Następnie nie oddawaj moczu.
5. Po 45–60 minutach zostanie wykonane badanie lub napromienianie; silne parcie na mocz lub stolec zgłoś personelowi.

Jedzenie i picie podczas leczenia

• Jedz regularnie i dodawaj do posiłków źródło białka, np. jajko, rybę, drób lub nabiał.
• Przy luźniejszych stolcach odstaw makrogol i przed kolejną mikrowlewką zapytaj personel. Wybieraj wtedy łagodniejsze produkty: ryż, ziemniaki bez skórki, płatki owsiane, dojrzałe banany, gotowaną marchew i mus jabłkowy. Ogranicz czasowo potrawy tłuste i smażone, alkohol, nadmiar kofeiny, napoje gazowane, otręby, pestki i surowe warzywa.
• Laktozę ogranicz tylko wtedy, gdy mleko lub nabiał wyraźnie nasilają gazy lub biegunkę; możesz wtedy wybrać produkty bez laktozy.
• Po wodnistym stolcu można zastosować doustny płyn nawadniający, np. ORSALIT Senior (1 saszetka na 200 ml wody, zgodnie z etykietą). Przy chorobie nerek lub serca albo zaleconym ograniczeniu płynów jego ilość uzgodnij z lekarzem, a przy cukrzycy kontroluj glikemię.

Gdy pojawia się częstomocz lub pieczenie

• Nie zmniejszaj samodzielnie ilości wody wymaganej do przygotowania pęcherza. Trudność z utrzymaniem 700 ml zgłoś personelowi — przygotowanie można bezpiecznie dostosować tylko z zespołem.
• Ogranicz indywidualnie napoje nasilające objawy: kawę, mocną herbatę, energetyki, alkohol, napoje gazowane i bardzo kwaśne soki.
• Pieczenie przy oddawaniu moczu, osłabienie strumienia, nasilone parcie lub częste wstawanie w nocy zgłoś na kontroli; podobne objawy może powodować także zakażenie dróg moczowych.

Ruch, zmęczenie, seksualność i płodność

• Lekki codzienny ruch, dostosowany do samopoczucia, pomaga utrzymać sprawność i może zmniejszać zmęczenie.
• Radioterapia i leczenie hormonalne mogą wpływać na erekcję, libido i samopoczucie. Warto zgłosić problem, bo dostępne jest leczenie i poradnictwo.
• Jeśli zachowanie płodności jest ważne, porozmawiaj z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia o możliwości zabezpieczenia nasienia.

Objawy szczególne dla tej okolicy

Krew w stolcu lub moczu większa niż wcześniej, silny ból brzucha, niemożność oddania moczu, co najmniej cztery wodniste stolce ponad zwykły rytm, wymioty trwające ponad 24 godziny albo brak możliwości picia przez około 12 godzin wymagają pilnej oceny — zgłoś je zespołowi tego samego dnia. Telefony i zasady pilnej pomocy znajdziesz w części „Pilne objawy: gdzie szukać pomocy”.